του Γιάννη Τόλιου, από το «Δίκτυο Οργανώσεων Εναλλακτικής Αγροτικής Πολιτικής», 8ο τεύχος “Δρόμου των Αγροτών”, Ιανουάριος – Φεβρουάριος 2007
Στις 20-26/1/07, στο Ναϊρόμπι Κένυας, πραγματοποιήθηκε το 7ο «Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ» (WSF). Ήταν μια μεγάλη εκδήλωση και ταυτόχρονα ισχυρή διαμαρτυρία και βήμα συντονισμού της πάλης των λαών, ιδιαίτερα της Αφρικής, κατά των πολυεθνικών και της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Τα μεγάλα προβλήματα της φτώχειας, της πείνας, της βιώσιμης ανάπτυξης, της άνισης κατανομής εισοδήματος, ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών, οι κλιματικές αλλαγές, οι ανισότιμες οικονομικές σχέσεις, κά, βρέθηκαν στο επίκεντρο των πολύμορφων και πολύχρωμων δραστηριοτήτων, που διοργάνωσαν οι χιλιάδες οργανώσεις που συμμετείχαν στις δραστηριότητες του Φόρουμ.
Η ανθρώπινη ανάπτυξη στο επίκεντρο
Μεγάλο μέρος των εκδηλώσεων αφορούσε το ζήτημα της «ανθρώπινης ανάπτυξης». Παρά την αύξηση των παραγομένων τροφίμων, το πρόβλημα της πείνας και της φτώχειας παραμένει άλυτο στον κόσμο. Ο αριθμός των υποσιτιζόμενων ξεπερνά το 852 εκατ. άτομα, ενώ 1.200 εκατομμύρια φτωχοί έχουν εισόδημα λιγότερο από 1 ευρώ την ημέρα. Το συντριπτικό μέρος των πεινασμένων και υποσιτιζόμενων, βρίσκεται στις αναπτυσσόμενες χώρες, ιδιαίτερα της υπο-σαχάριας Αφρικής, που την τελευταία δεκαετία αντί για μείωση παρατηρείται έξαρση του φαινομένου. Αυτό δεν είναι άσχετο από τη γενικευμένη προώθηση της νεοφιλελεύθερης πολιτικής, η οποία εντείνει την ανισοκατανομή εισοδήματος και τροφίμων στον κόσμο, σε βάρος αδύναμων χωρών και φτωχότερων στρωμάτων του πληθυσμού, κυρίως της υπαίθρου. Για την εξάλειψη της πείνας, της βελτίωσης των συνθηκών ζωής, απασχόλησης, υγείας, περιβάλλοντος, κλπ, η ανθρώπινη ανάπτυξη αποτελεί κεντρικό ζήτημα και βρίσκεται σε ευθεία αντίθεση με την πολιτική μεγιστοποίησης των κερδών των πολυεθνικών και των ανισότιμων οικονομικών σχέσεων.
Η πολιτική του ΠΟΕ πλήττει τους μικρομεσαίους αγρότες
Μια αφρικάνικη παροιμία λέει ότι «μέχρι τα λιοντάρια να αποκτήσουν τους ιστορικούς τους, οι ιστορίες κυνηγίου θα δοξάζουν τους κυνηγούς».! Κάτω από τη σημαία του «ελεύθερου εμπορίου» και των ρυθμίσεων του ΠΟΕ (Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου), το εμπορικό αγροτικό ισοζύγιο των λιγότερο αναπτυγμένων χωρών, από πλεονασματικό στα μέσα της δεκαετίας ’90, ισοσταθμίστηκε στο τέλος της δεκαετίας και έγινε ελλειμματικό από τις αρχές δεκαετίας 2000. Σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ για την «ανθρώπινη ανάπτυξη» (2005), «τα κόστη και τα οφέλη από το εμπόριο κατανεμήθηκαν άνισα μεταξύ και εντός των χωρών, αναπαράγοντας τον τύπο της παγκοσμιοποίησης που δημιουργεί ευημερία για ορισμένους και μαζική φτώχεια με βάθεμα της ανισότητας για τους υπόλοιπους».!
Ειδικότερα αιτία επιδείνωσης της θέσης των μικρομεσαίων αγροτών, είναι η πτώση των διεθνών τιμών βασικών αγροτικών προϊόντων και ο αυξανόμενος ρόλος των πολυεθνικών σε όλους τους κρίκους της τροφικής αλυσίδας (από την παραγωγή σπόρων και εφοδίων, ως την επεξεργασία και το εμπόριο). Σύμφωνα με στοιχεία του «Οργανισμού Γεωργίας και Τροφίμων» (FAO), στη δεκαετία 1996-2005, η μείωση τιμών των προϊόντων καφέ, κακάο, τσάϊ, ζάχαρη, κά, ανήλθε κατά μέσο όρο 53%, με αποτέλεσμα τη συρρίκνωση των συναλλαγματικών εισπράξεων 43 αναπτυσσόμενων χωρών (Ασίας, Αφρικής και Λ.Αμερικής) κατά 20-50%. Ειδικότερα τα έσοδα εξαγωγών καφέ, από 12 δις δολ. στα τέλη της δεκαετίας ’80, ανήλθαν μόλις σε 5,5 δις δολ. το 2003, επιφέροντας δραματική μείωση του εισοδήματος των μικρομεσαίων παραγωγών, της Αιθιοπίας, Κένυα, Τανζανίας, κά. (Από 1 κιλό καφέ το 1998 είχαν εισόδημα 1 δολάριο, το 2003 από 1 κιλό καφέ είχαν εισόδημα 0,3 δολάρια). Από την άλλη οι καταναλωτές πληρώνουν πολύ ακριβά την τελική τιμή καφέ, λόγω διαμεσολάβησης των πολυεθνικών στην επεξεργασία και εμπορία του (για κάθε 1 δολάριο καλής ποιότητας καφέ στις ΗΠΑ, ο παραγωγός στην Αφρική παίρνει μόλις 1 σεντς).!
Η αυτοδυναμία των λαών στα τρόφιμα
Το πρόβλημα των ανισότιμων οικονομικών σχέσεων και ιδιαίτερα του εμπορίου αγροτικών προϊόντων, φέρνουν στο προσκήνιο το ζήτημα της εναλλακτικής πολιτικής στον αγροτικό τομέα που θα ωφελεί τους αγρότες στις αναπτυσσόμενες και αναπτυγμένες χώρες, καθώς και τους καταναλωτές που στη μεγάλη τους πλειοψηφίας είναι μισθωτοί εργαζόμενοι. Μια τέτοια πολιτική μόνο στα πλαίσια της «αυτοδυναμίας των λαών στα τρόφιμα» (ή της εθνικής κυριαρχίας στα τρόφιμα), μπορεί να υπάρξει. Το συγκεκριμένο πλαίσιο εξυπηρετεί ιδιαίτερα τα συμφέροντα των μικρών αγροτών, ακτημόνων, εργατών γης, βιομηχανίας τροφίμων, καταναλωτών και άλλων λαϊκών στρωμάτων σε όλο τον κόσμο.
Στα πλαίσια της συγκεκριμένης πολιτικής, προτεραιότητα αποκτά η παραγωγή σε τοπικό επίπεδο για τις ανάγκες του πληθυσμού και όχι την παραγωγή για εξαγωγές, η πρόσβαση των αγροτών και ακτημόνων στη γη, στο νερό, στους σπόρους και στις πιστώσεις, η στήριξη των παραδοσιακών προϊόντων ποιότητας και των βιολογικών, η απόρριψη της παραγωγής «μεταλλαγμένων», το δικαίωμα των καταναλωτών να επιλέγουν τα προϊόντα που θα καταναλώσουν.
Η αρχή της αυτοδυναμίας των λαών σε τρόφιμα, δεν είναι αντίθετη στο διεθνές εμπόριο αγροτικών προϊόντων, αλλά δεν δίνει προτεραιότητα στις εξαγωγές. Εγγυάται την εξασφάλιση των αναγκαίων τροφίμων στους λαούς, ενώ οι εμπορικές ανταλλαγές αφορούν περιορισμένο αριθμό προϊόντων. Συνδέεται με το θέμα της ανθρώπινης ανάπτυξης και αμοιβαία επωφελών οικονομικών σχέσεων ανάμεσα στους λαούς. Για να πετύχουν την «εθνική κυριαρχία στα τρόφιμα», οι χώρες του Νότου αλλά και του Βορρά, πρέπει να είναι σε θέση να στηρίξουν την αγροτική τους παραγωγή, να εγγυηθούν το δικαίωμα διατροφής των πληθυσμών τους, να αναπτύξουν τη βιώσιμη γεωργία και να προστατέψουν το περιβάλλον. Μια τέτοια πολιτική μπορεί να εφαρμοστεί και στην Ελλάδα, με τη ριζική αλλαγή της ΚΑΠ, με συντονισμένη πάλη των ελλήνων και ευρωπαίων αγροτών και όλων των λαϊκών στρωμάτων που τάσσονται κατά της νεοφιλελεύθερης πολιτικής.
Η πολιτική της εθνικής κυριαρχίας στα τρόφιμα, αποτελεί κρίκο ενός ολόκληρου μετώπου πάλης κατά της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης και συνδέεται με το γενικότερο αίτημα μιας νέας δημοκρατικής διεθνούς οικονομικής τάξης, σε όλο το φάσμα των διεθνών οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών σχέσεων. Η πιο πάνω αρχή, συμπυκνώνει με έναν άλλο τρόπο κεντρικά συνθήματα του Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ: «οι άνθρωποι πάνω από τα κέρδη», «κάτω ο νεοφιλελευθερισμός και οι πολυεθνικές», που χιλιάδες άνθρωποι από όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου, φώναζαν στους δρόμους του Ναϊρόμπι. Αυτές οι ιδέες και συνθήματα, όλο και περισσότερο αγγίζουν το νου και τις καρδιές λαών και εργαζόμενων του κόσμου και μετατρέπονται σταθερά σε κινητήρια δύναμη πραγματοποίηση τους.
